Klimat | Gleby | Wody | Fauna | Lasy

• Klimat

Obszar miasta i gminy Włoszczowa położony jest w obrębie Małopolskiego Regionu Klimatycznego. Charakteryzuje się on zmiennością i różnorodnością stanów pogody.

Przedstawiona powyższa charakterystyka warunków termicznych, wilgotnościowych, opadowych i wietrznych dotyczy całego rejonu gminy. Zmienne warunki fizjograficzne (głównie rzeźba terenu) powodują pewne lokalne zróżnicowania. Na tej podstawie wyróżniono i scharakteryzowano jednostki topoklimatyczne, wyróżniając:

Topoklimat zboczy o ekspozycji południowej, południowo-zachodniej i południowo-wschodniej

o bardzo dobrych warunkach klimatycznych. Tereny te charakteryzują się bardzo dobrymi warunkami solamymi i termicznymi, przewietrzaniem, małą częstotliwością występowania mgieł oraz krótszym okresem zalegania pokrywy śnieżnej.

Topoklimat właściwy obszarom płaskim o dobrych warunkach klimatycznych

Tereny te charakteryzują się dobrymi i przeciętnymi warunkami solamymi, dobrymi warunkami termicznymi i wilgotnościowymi, bardzo dobrymi warunkami przewietrzania oraz małą częstotliwością występowania mgieł.

Topoklimat właściwy zboczom o większych nachyleniach i ekspozycji północnej

o mało korzystnych warunkach klimatycznych. Wyznaczone tereny charakteryzują się najsłabszymi warunkami solamymi, szczególnie jesienią 1 zimą przeciętnymi warunkami termicznymi i wilgotnościowymi, dobrymi warunkami wietrznymi oraz dłuższym zaleganiem pokrywy śnieżnej.

Topoklimat dolin rzecznych oraz terenów o płytkim poziomie wód gruntowych

o najmniej korzystnych warunkach klimatycznych. Tereny te charakteryzują się gorszymi warunkami solamymi, niekorzystnymi warunkami termicznymi, wilgotnościowymi, dużą częstotliwością występowania mgieł oraz słabą wentylacją. Obszary dolinne charakteryzują się występowaniem niekorzystnego zjawiska inwersji termicznej.

Topoklimat właściwy obszarom zabudowanym

charakteryzujący się bardziej skontrastowanym przebiegiem temperatury i wilgotności względnej powietrza, zmniejszonymi prędkościami wiatru oraz zwiększonym zanieczyszczeniem powietrza w stosunku do terenów sąsiednich. Na terenach tych należy dążyć do zwiększenia powierzchni zielonych (parki, skwery) w celu poprawienia warunków higieny atmosfery i samooczyszczania się środowiska.

Topoklimat właściwy obszarom zalesionym

charakteryzujący się dużym osłabieniem promieniowania słonecznego, dużą zacisznością wyrównanym profilem termicznym, podwyższoną wilgotnością względną a przede wszystkim bakteriostatycznym działaniem olejków eterycznych. Lasy występujące na siedliskach świeżych są najbardziej wskazane do wykorzystania rekreacyjnego. Mało przydatne dla rekreacji są siedliska wilgotne i mokre ze względu na niekorzystne warunki bioklimatyczne, dużą wilgotność i mroczność oraz występowanie oparów.

W rejonie gminy przeważają wiatry zachodnie o średniej prędkości 3,3 m/s. Teren gminy znajduje się w pasie działań "szlaków gradowych" oraz silnych wiatrów i nawałnic o charakterze huraganu wiejących z południowego zachodu.

• Gleby

Pod względem fizyczno-geograficznego podziału kraju według J. Kondrackiego, obszar gminy Włoszczowa położony jest w obrębie makroregionu Wyżyny Przedborskiej - mezoregionie Niecki Włoszczowskiej. Zróżnicowanie morfologiczne terenu związane jest z budową geologiczną starszego podłoża, działalnością erozyjną i akumulacyjną lądolodu oraz procesami denudacyjnymi rzek.

W obrębie Niecki Włoszczowskiej zaznacza się Równina Pilicy obejmująca zachodnią część gminy. Wyróżnia się ona bardzo monotonną rzeźbą z nieznacznymi deniwelacjami (10-30 m). Równina jest pocięta dolinami rzecznymi (Zwlecza, Jeżówka, Kurzelówka) o płaskich, podmokłych i zatorfionych dnach. Całość urozmaicają liczne wały wydmowe osiągające wysokość 15-20 m. Na wschód od Równiny Pilicy występują monoklinalne (kredowe) Garby Czostkowa. Obszar ten charakteryzuje się rzeźbą niskofalistą (240-280 m) z nieznacznymi rozpiętościami wysokości względnych. Garby rozdzielone są zapiaszczonymi dolinami, w obrębie których występują liczne zalesione wały wydmowe.

Zróżnicowanie rodzajowe gleb warunkuje litologia podłoża. Na obszarze gminy przeważają gleby typu rędzin wytworzonych na bazie utworów kredowych. Ponadto występują tu gleby bielicowe i gleby brunatne wytworzone z glin lekkich i piasków gliniastych. W obniżeniach i dolinach występują gleby pochodzenia organicznego i mineralnego - mady, torfowe, mułowo-torfowe i mursze.

Powierzchnia Gminy Włoszczowa obejmuje ponad 25 370 ha. Zaś powierzchnia użytków rolnych zajmuje 13 545 ha to jest 53,3% całego obszaru gminy, z tego:

• 9 084 ha przypada na grunty orne,
• 163 ha na sady,
• 2 678 ha na łąki i
• 966 ha na pastwiska.

• Wody

Gmina Włoszczowa położona jest na terenie zlewni hydrograficznych dwóch rzek: Pilicy i Białej Nidy - lewobrzeżnych dopływów Wisły. Południowo-wschodnia część gminy odwadniana jest przez rzekę Białą Nidę bezpośrednio lub pośrednio poprzez cieki bez nazwy. Biała Nida jest uregulowana i tworzy naturalną granicę w południowej części gminy.

Pozostała część gminy odwadniana jest przez rzekę Pilicę, która tworzy jej naturalną zachodnią granicę. Największymi dopływami tej rzeki są Zwlecza z Jeżówką i Kurzelówką Długość rzeki Zwleczy na obszarze gminy wynosi 17 km, natomiast długość jej dopływu - Jeżówki - 13 km, a powierzchnia zlewni 64 km². Zlewnia Zwleczy wraz z Jeżówką wynosi ca 170 km². Badania przeprowadzone w punkcie pomiarowo-kontrolnym przy ujściu Zwleczy do Pilicy wskazują że przepływ średni Pilicy w tym miejscu wynosi Q_śr=980 l/s, a spływ jednostkowy wyżej wymienionego przepływu wynosi q_śr=5,15 l/s/km².

Powierzchnia zlewni dopływu Pilicy - Kurzelówki wynosi 32 km². Wschodnią granicę gminy Włoszczowa tworzy Czarna Struga, częściowo uregulowana, która w okolicy Murowańca łączy się z Białą - dopływem Czarnej Włoszczowskiej. Ponadto na obszarze gminy występuje szereg krótkich cieków, które wpadają do wymienionych rzek, kanałów, rowów melioracyjnych i stawów rybnych. Niezależnie od wymienionych rzek, cieków i stawów na całym terenie znajdują się bagna, moczary oraz oczka wodne, które spełniają rolę zbiorników retencyjnych i mają istotny wpływ na kształtowanie się stosunków wodnych i mikroklimatu.

Zasoby wód powierzchniowych na obszarze gminy rozłożone są w sposób równomierny. W obrębie rozległych dolin zasoby wód powierzchniowych wzbogacone są przez stawy hodowlane oraz zbiorniki wodne. W obrębie granic gminy na rzece Czarna Struga istnieją trzy duże kompleksy stawów hodowlanych (Nieznanowice, Biadaszek) i projektuje się budowę nowego zbiornika wodnego. Na rzece Jeżówce istnieje zbiornik wodny Klekot o powierzchni 40 ha, przeznaczony do celów rekreacyjno-wypoczynkowych dla mieszkańców Włoszczowy. Ponadto przewiduje się do odbudowy i zarybiania stawy w Błotko-Rząbiec oraz w Podzamczu. Mniejsze stawy prywatne funkcjonują też w Kurzelowie, Jeżowicach, Kuzkach i Rogienicach. Przewiduje się też budowę zbiorników wodnych na rz. Zwleczy oraz rz. Kurzelówce (Piskorzyniec).

Główne zbiorniki wodne na terenie gminy:

• Sołectwo Czarnca
• Dwa zbiorniki położone w centrum wsi Czarnca, zasilane z rowu melioracyjnego, własność gminy Włoszczowa. Przeznaczenie wędkarskie. Powierzchnia zbiorników 0,8 ha (powierzchnia ogroblowania – 1 ha), pojemność zbiorników – ok. 8000 m³.
• Zbiornik Klekot – własność gminy Włoszczowa, przeznaczony do celów rekreacyjnych i wędkarskich. Zbiornik zarybiony przez Polski Związek Wędkarski. Powierzchnia lustra wody 23,11 ha, powierzchnia ogroblowania 24 ha, pojemność ok. 508 000 ^m3.
• - Cztery stawy Klekot, właściciel – gmina Włoszczowa. Stawy o łącznej powierzchni 1,6 ha (teren ogroblowany – 6,09 ha), pojemności ok. 16 000 m³, przeznaczenie wędkarskie
• Sołectwo Dąbie
• Dwa prywatne zbiorniki wodne, zasilane ze źródła, od kilku lat nie używane. Powierzchnia 0,2 ha, powierzchnia ogroblowania – 0,3 ha, pojemność ok. 2000 m³.
• Prywatny zbiornik wodny zasilany ze źródła. Powierzchnia 0,09 ha, powierzchnia ogroblowania – 0,1 ha, pojemność ok. 900 m³.
• Sołectwo Jeżowice
• Prywatny zbiornik Nadolnik. Zaopatrywany w wodę przez rzekę Jeżówka. Powierzchnia 0,6 ha, powierzchnia ogroblowania – 1 ha, pojemność 6 000 m³.
• Sołectwo Konieczno
• Trzy zbiorniki wodne, dwa zasilane przez rowy melioracyjne, jeden przez rzekę Struga Dąbie. Właściciel stawów – gmina Włoszczowa, powierzchnia lustra wody 1,2 ha, powierzchnia ogroblowania – 1,35 ha, pojemność ok. 12 000 m³.
• Sołectwo Kurzelów
• Zbiornik będący własnością prywatną zasilany z rzeki Kurzelówki. Powierzchnia 0,5 ha, powierzchnia ogroblowania – 1,5 ha, pojemność ok. 5 000 m³.
• Zbiornik wodny będący własnością gminy Włoszczowa położony w centrum Kurzelowa. Zasilany ze źródła. Powierzchnia 0,14 ha, powierzchnia ogroblowania 0,16 ha, pojemność 1 260 m³.
• Sołectwo Kuzki
• Prywatny zbiornik wodny o powierzchni 0,2 ha (powierzchnia ogroblowania 0,3 ha) i pojemności około 2000 m³. Zasilany z rzeki Jeżówki.
• Prywatny zbiornik wodny o powierzchni 1,93 ha (powierzchnia ogroblowania 2,2 ha) i pojemności około 19300 m³. Zasilany z rzeki Jeżówki, zarybiony.
• Zbiornik prywatny zasilany ze źródła, powierzchnia 0,08 ha (powierzchnia ogroblowania 0,1 ha), pojemność około 880 m³.
• Sołectwo Łachów
• Prywatny zbiornik o powierzchni lustra wody 0,7 ha (1,5 ha z ogroblowaniem) i pojemności około 7 000 m³.
• Zbiornik wodny zasilany ze źródła, powierzchnia 0,45 ha (0,51 ha z ogroblowaniem), pojemność 4 500 m³. Własność gminy Włoszczowa.
• Sołectwo Motyczno
• Zbiornik Biadaszek. Powierzchnia 8,8 ha, powierzchnia ogroblowania 17,52 ha, pojemność 70 000 m³. Zbiornik przepływowy na rzece Feliksówce, stan prawny nieuregulowany.
• Sołectwo Nieznanowice
• Dwa zbiorniki wodne „Feliksówka” i „Czerwonka”. Łączna powierzchnia wody 52 ha, razem z terenem ogroblowanym 61 ha, pojemność 700 000 m³. Zbiorniki są własnością Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa w Rzeszowie, zarybione, oddane w dzierżawę. Zbiornik „Czerwonka” jest zasilany z cieków wodnych, zbiornik „Feliksówka” ze źródeł.
• Sołectwo Rogienice
• Zbiornik prywatny zasilany ze strugi Dąbie. Powierzchnia 0,86 ha, z ogroblowaniem 1 ha, pojemność około 8 600 m³.
• Prywatny zbiornik wodny zasilany ze strugi Dąbie. Zarybiony. Powierzchnia 2,05 ha, z ogroblowaniem 2,2 ha, pojemność 20 500 m³.
• Dwa zarybione zbiorniki wodne będące własnością RSP Konieczno. Zasilane ze strugi Dąbie. Powierzchnia 0,8 ha, z ogroblowaniem 0,9 ha, pojemność 7500 m³.
• Zbiornik wodny będący własnością gminy Włoszczowa, zasilany z rowu melioracyjnego. Powierzchnia 0,29 ha, z ogroblowaniem 1,05 ha, pojemność około 9 000 m³.
• Sołectwo Rząbiec
• Zbiornik Rząbiec zasilany z rzeki Felisówki. Własność prywatna, zarybiony. Powierzchnia 7,95 ha, z ogroblowaniem 9,2 ha, pojemność około 79 500 m³.

Poziom wód aluwialnych uzależniony jest od wahania wód w obrębie rozległych dolin rzecznych i występuje płytko od powierzchni terenu. W dużym stopniu jest on zaburzony licznymi wykonanymi melioracjami. Woda gruntowa na obszarach pozadolinnych występuje na różnej głębokości (2-10 m) w zależności od budowy geologicznej terenu. Na terenach węglanowych wody podziemne występują w silnie spękanych oraz szczelinowatych marglach i wapieniach na znacznej głębokości.

• Fauna

Na terenie Gminy Włoszczowa są obszary, bądź stanowiska, gdzie żyją gatunki zwierząt objęte ochroną, oraz takie, na których spotkać można znaczne ilości osobników niekiedy wielu gatunków.
I tak w granicach gminy Włoszczowa występują następujące gatunki ssaków objęte ochroną gatunkową:

• Borowiec wielki
• Bóbr europejski
• Chomik europejski
• Gacek rudy
• Jeż europejski
• Karlik malutki
• Kret
• Łasica
• Mroczek późny
• Nocek duży
• Nocek rudy
• Nocek wąsatek
• Popielica
• Ryjówka malutka
• Ryjówka aksamitna
• Wiewiórka pospolita

Okazjonalnie na obszarach północno-wschodnich oraz wschodnich gminy pojawiają się gatunki ssaków migrujących, a jednocześnie rzadkich takich, jak: jenot i łoś. Ogółem stwierdzono 36 gatunków ssaków, co biorąc pod uwagę powierzchnię gminy, a także określone możliwości i rodzaje biotopów jest liczbą dużą.

A oto wybrane obszary i stanowiska badawcze:

Obszar 1

1) Okolice Maluszyna - zakola Pilicy

Piękny teren - rzeka płynąca spokojnie pomiędzy łąkami z wieloma zakrętami, czysta woda. Brzegi Pilicy częściowo (odcinkami) zarośnięte roślinnością nadwodną a, częściowo od niej wolne. Wspaniałe siedliska dla wielu gatunków ssaków, które jednak występują tylko tam, gdzie nie wypoczywają lub nie mieszkają ludzie. Na wybranych stanowiskach stwierdzono obecność następujących gatunków ssaków:
badylarka, karczownik, kret, mysz zaroślowa, nocek rudy, nocek wąsatek, piżmak, rzęsorek rzeczek, szczur wędrowny, tchórzofretka.

2) Gościencin - pobliże rzeki Zwleczy

Malownicze miejsce, oddalone od dróg ale nie od siedzib ludzkich, których jednak w pobliżu jest niewiele. W tych miejscach Zwlecza pozostaje czysta, a jej brzegi porośnięte są odcinkami sitem, olszą lub trawą. Zróżnicowanie brzegów, jak również bliskość kompleksów drzewiastych opartych na sośnie, dębie oraz brzozie powoduje występowanie gatunków ssaków porównywalnych ze stanowiskiem 1. I tak żyją tutaj:
badylarka, karczownik, w dużej populacji krety, piżmak, rzęsorek rzeczek, szczur wędrowny, a także pojawia się lis rudy. Nie zaobserwowano jednak obecności nietoperzy oraz tchórzofretek.

3) Starorzecze - Silpia Duża

Tereny nad rozlaną rzeczką będącą dopływem Pilicy. Nurt wody jest spokojny, miejscami brak jest widocznego prądu. Są tam bujne łąki porośnięte typową roślinnością, fragmentami stanowiące pokarm dla bydła. Z drzew spotkać można głównie wierzbę, osikę i topolę. Na tym interesującym terenie spotkać można:
borsuka, kreta, mysz zaroślową nocka rudego, nocka wąsatka, piżmaka, rzęsorka rzeczka oraz szczura wędrownego.

4) Leśniczówka Pękowiec

Leśniczówka ta jest położona w pięknym, zróżnicowanym jakościowo i wiekowo lesie znajduje się w pobliżu rzeczki Silpia Mała. Z jednej strony las mieszany oparty na sośnie, dębie i brzozie (często młodniki), z drugiej duży, znacznie starszy i właściwie jednorodny las sosnowy. Podstawową granicę między nimi stanowi szosa. Podłoże piaszczyste z charakterystyczną roślinnością (wrzos, jastrzębiec, kosmaczek, dziurawiec, piołun, wierzbówka kiprzyca, jagoda czarna), na obrzeżach jeżyna, macierzanka, borówka, koniczyna. Spory, w miarę zwarty kompleks leśny stwarzający doskonałe warunki do bytowania wielu gatunków ssaków. Wykazano tu obecność:
borowiec wielki, borsuk, bóbr europejski, dzik, jeleń szlachetny, jeż europejski, kuna domowa, lis rudy, mysz leśna, nocek wąsatek, nomica ruda, ryjówka malutka, ryjówka aksamitna, sarna, tchórzofretka, wiewiórka pospolita, zając szarak.

Obszar 2

5) Torfowisko Piskorzyniec

Jest to "kwaśna" łąka otoczona lasem mieszanym z przewagą sosny, brzozy i buka, ciek wodny zmeliorowany, częściowo uregulowany o wartkim nurcie, brzegi zwykle trawiaste lub porośnięte olchą. Stwierdzono tu występowanie następujących gatunków ssaków:
borowca wielkiego, karczownika, kreta, dzikiego królika, myszy leśnej i zaroślowej, nocka rudego, nocka wąsatka, ryjówki aksamitnej, rzęsorka rzeczka oraz szczura wędrownego.

6) Leśniczówka Dronowe Niwy

Jest to teren zróżnicowany pod każdym względem żyje tutaj aż 19 gatunków ssaków. Przeważa las liściasty na bazie dębu i brzozy, a niewiele drzew iglastych występuje w dużym zróżnicowaniu gatunkowym, gdyż rośnie tu m.in. sosna, świerk i modrzew. Runo bogate (borówka, jagoda, poziomka, paprocie), poniżej wiele gatunków mchów. W środku lasu bagienko, a na obrzeżach sąsiedztwo pól uprawnych z jęczmieniem i ziemniakami. Liczne tropy i odchody ssaków.
Ze zwierząt objętych ochroną żyją tu: borowiec wielki, bóbr europejski, jeż europejski, kartik malutki, nocek wąsatek, popielica, ryjówka malutka oraz aksamitna, jak również wiewiórka pospolita. Jak wynika z powyższego zestawienia stwierdzono na tym godnym całkowitej ochrony stanowisku aż 9 gatunków ssaków rzadkich i zagrożonych, w tym 3 gatunki nietoperzy oraz bobra, a także takie niepospolite jak łoś i tchórzofretka.

Obszar 3

8) Marcowe Góry

Marcowe Góry są porośnięte rzadkim lasem z przewagą sosny, dębu i brzozy. Bagienka zarośnięte częściowo czermienią błotną w ich sąsiedztwie bez czarny, jarzębina, jeżyny oraz bagno. Obok lasu łąka porośnięta przede wszystkim koniczyną jaskrami, firletką poszarpaną marchwią polną. Określono tu 11 gatunków ssaków i są to: badylarka, jeż europejski, kret, królik dziki, mysz leśna, orzesznica, popielica, ryjówka malutka, sarna, zając szarak oraz pojawiający się tu prawdopodobnie w poszukiwaniu zdobyczy lis rudy. Tak więc jest to punkt o ogromnym zróżnicowaniu struktury terenowej jak również faunistycznej, przy czym jeśli chodzi o ssaki spotkać tu można takie interesujące zwierzęta jak badylarka, orzesznica, czy popielica.

9), 10), 11) Młyn k/Papiemi, Piaski, Łachów

Stanowiska związane bezpośrednio z osiedlami ludzkimi, dlatego też występują tu jedynie te gatunki ssaków, którym to nie przeszkadza, a niekiedy jest to dla nich korzystne. Najciekawsze z nich to nietoperze oraz bobry żyjące w okolicach Kurzelowa.

Obszar 4

12) Włoszczowa - miasto

Dla obrzeży miasta najbardziej charakterystyczne są nietoperze, których określono aż 5 gatunków (gacek wielkouch, karlik malutki, mroczek późny, nocek duży i nocek wąsatek). W mieście znajdują one schronienie, a w bezpośredniej jego bliskości pożywienie oraz wodę (lasy, rzeczki). Miejscami, szczególnie wieczorami można zaobserwować liczne ich grupy wylatujące na żer.

13), 14) Droga na Oleszno: obie strony szosy

Znajduje się tutaj rezerwat lasu cisowego na dość dużym obszarze. Liczne małe oczka wodne, w ich sąsiedztwie turzyce i wspaniałe gatunki mchów. Oprócz tego rośnie tam sit, paprocie, jagoda czarna, borówka, wilcza jagoda, przelot, Jastrzębiec kosmaczek, bagno, a z drzew głównie sosna i topola. Podłoże piaszczyste, roślinne kępy śródpolne, a dalej rzeczka, brzegi której porastają trawy. Jak wynika z powyższego opisu na tym terenie występują w zasadzie prawie wszystkie możliwe biotopy i siedliska, z których ssaki nagminnie korzystają. Naliczono tu aż 23 gatunki tych zwierząt.

15) Zbiornik potorfowiskowy

Wspaniały teren ze względów florystycznych godny całkowitej ochrony Obszar niezbyt duży ale dziewiczy z powodu oddalenia od siedzib człowieka. Wiele gatunków roślin chronionych oraz rzadkich (rosiczka, grzybienie, wełnianka, sit itd.) Sukcesja drzew głównie sosny, brzozy i osiki, bardzo bogate runo, wspaniałe mchy. Wokół zbiornika widoczne ślady dawnego pożaru, całość otoczona średnio gęstym lasem z przewagą iglaków. Pod względem faunistycznym w aspekcie jakości i ilości ssaków teren średnio interesujący.

Obszar 5

16) Klekot

Wspaniały obszar, w centrum którego znajdują się trzy stawy. Brzegi największego częściowo odkryte, częściowo zaś porośnięte trzciną oraz wierzbą na środku wysepka. Duża rozmaitość siedlisk: sucha grobla między stawami, skarpa, łąka, w bezpośrednim sąsiedztwie las suchy (sosna, brzoza, grab itd.), las podmokły - ols, rozlewiska. I tak stwierdzono obecność: badylarki, borowca wielkiego, jeża europejskiego, karczownika, karlika malutkiego, lisa rudego, myszy leśnej, myszy zaroślowej, nocka wąsatka, nornicy rudej, piżmaka, ryjówki malutkiej oraz aksamitnej, zająca szaraka jak również tchórzofretkę.

17) Góry Sowie

Teren pagórkowaty, zróżnicowany wiekowo las (głównie sosna, brzoza, jałowiec; brak podszycia), młodnik brzozowy, skarpy piaszczyste, nasadzenia modrzewia, suche nieużytki, a dalej pola uprawne i łąka. W Górach Sowich określono aż 16 gatunków ssaków. Były to: borsuk, dzik, jeleń szlachetny, jeż europejski, kuna domowa, lis rudy, mysz leśna i zaroślowa, nornica ruda, popielica, ryjówka malutka i aksamitna, sarna, tchórzofretka, wiewiórka pospolita oraz zając szarak. Jak wynika z tego zestawienia żyje na tych zróżnicowanych, malowniczych obszarach kilka gatunków drapieżników, których tu obecność jest uwarunkowana występowaniem licznych potencjalnych ich ofiar.

Obszar 6

18) Nieznanowice

Ruiny dworu i niszczejący park podworski. W bezpośredniej bliskości ruin kompleks drzew z przewagą klonów, lip i topoli, dalej świeża łąka z bujną, ciekawą roślinnością następnie teren podmokły, a także wysychający zbiornik pokryty trzciną oraz rzęsą. Poza parkiem pola uprawne, w parku cisza i spokój, doskonałe warunki do bytowania wielu gatunków kręgowców, co potwierdzono. Jeśli chodzi o ssaki wykazano tu obecność 10 różnych gatunków takich, jak: badylarka, jeż europejski, kret, królik dziki, łasica, mroczek późny, mysz zaroślowa, nornica ruda, popielica, wiewiórka pospolita. Ruiny dworu, bliskość drzew oraz wody stwarzają doskonałe warunki do bytowania nietoperzy, które dość licznie zamieszkują ten teren.

19), 20), 21) Stawy k/Czerwonki

Kompleks stawów, roślinność typowa, groble, łąki, las. Ze ssaków stwierdzono następujących przedstawicieli: chomik europejski, dzik, jeż europejski, karczownik, kret, mysz zaroślowa, nocek rudy, nocek wąsatek, nornica ruda, piżmak, zając szarak.

22) Łysa Góra

Obszar miejscami lekko wilgotny, miejscami mokry, liczne kompleksy zagajników oraz leśne. Bardzo dobre warunki do bytowania ssaków, którym odpowiadają takie warunki, l tak w okolicach Łysej Góry stwierdzono występowanie: badylarki, jelenia szlachetnego, jeża europejskiego, myszy leśnej i zaroślowej, nornicy rudej, ryjówki malutkiej i aksamitnej, sarny, tchórzofretki oraz zająca szaraka.

Obszar 7

23) Konieczno

Okolice cmentarza - łąki, dalej pola uprawne (zboża, ziemniaki), rozrzucone kępy drzew liściastych z reguły na pagórkach, jeszcze dalej piaskownia porośnięta sosną i brzozą. Dość blisko siedzib ludzkich. Zaobserwowano następujące gatunki ssaków: kartik malutki, kret, królik dziki, łasica, mroczek późny, mysz zaroślowa, nocek duży, nornica ruda, orzesznica, tchórzoftetka.

24) Bebelno

Typowe osiedle ludzkie i takież związane z nim gatunki ssaków (karczownik, kret, królik dziki, łasica, mysz zaroślowa, nocek rudy i nocek wąsatek, piżmak, lis rudy oraz zając szarak).

Reasumując należy stwierdzić, iż teren gminy Włoszczowa jest obszarem średnio interesującym jeśli chodzi o populację ssaków, tym niemniej ilość ich gatunków jest duża i często są to gatunki objęte całkowitą ochroną. Jest też kilka miejsc godnych szczególnej uwagi. Na obszarze gminy pojawiają się okazjonalnie tak cenne i rzadkie ssaki jak jenot oraz łoś, które migrują a także bytują bobry znalazłszy doskonałe warunki (Kurzelów, Pękowiec), a ich liczba powoli wzrasta.

PTAKI

1 - Zagospodarowane doliny rzek: Pilicy i Zwleczy

Obszar ten charakteryzuje się dużym stopniem przekształceń o charakterze antropogenicznym. W krajobrazie dominują przydomowe sady owocowe, pola uprawne i łąki, z których część jest nadal silnie podmokła oraz okresowo zalewana. Na obszarze tym brak większych kompleksów leśnych, dominują natomiast nadrzeczne oraz śródpolne zadrzewienia. Zaobserwowano tu 48 gatunków, co stanowi 38,4% gatunków ptaków obserwowanych na terenie całej gminy Włoszczowa. Zespoły ptaków występujące na tym obszarze są charakterystyczne dla wiejskich terenów zurbanizowanych oraz biotopów łąkowych:
czapla siwa, bocian biały, gęgawa, krzyżówka, kuropatwa, przepiórka, bażant, derkacz, czajka, rycyk, krwawodziób, grzywacz, sierpówka, pójdźka, zimorodek, dzierlatka, skowronek, dymówka, oknówka, świergotek łąkowy, pliszka żółta, pliszka siwa, kopciuszek, pleszka, piegża, ciemiówka, gajówka, piecuszek, muchołówka szara, muchołówka mała, muchołówka żałobna, pełzacz odrodowy, wilga, gąsiorek, srokosz, sroka, gawron, wrona, szpak, wróbel, mazurek, dzwoniec, szczygieł, makolągwa, dziwonia, trznadel, potrzos.

2 - Kompleksy leśne położone między doliną Zwleczy a Kurzelowem i Jeżowicami

Obszar ten stanowią zwarte kompleksy leśne o bardzo zróżnicowanym drzewostanie zarówno pod względem wiekowym, jak i gatunkowym. Liczne partie drzewostanów są silnie podmokłe oraz poprzedzielane śródleśnymi polanami, co stwarza dogodne warunki dla utrzymywania się tam ostoi rzadkich ptaków.
Na obszarze tym stwierdzono 59 gatunków co stanowi 47,2% ogólnej liczby z całej gminy Włoszczowa:
bocian czarny, jastrząb (gołębiarz), krogulec, myszołów zwyczajny, myszołów włochaty, jarząbek, cietrzew, czajka, słonka, kuliczek, sierpówka, kukułka, pójdżka, dudek, dzięcioł zielony, dzięcioł czarny, dzięcioł duży, dzięcioł średni, lerka, skowronek, świergotek drzewny, strzyżyk, rudzik, słowik szary, kos, kwiczoł, śpiewak, paszkot, zaganiacz, piegza, ciemiówka, gajówka, kapturka, świstunka, pierwiosnek, piecuszek, mysikrólik, muchołówka szara, muchołówka mała, muchołówka żałobna, szarytka, czubatka, sosnówka, modraszka, bogatka, kowalik, pełzacz leśny, gąsiorek, sójka, szpak, zięba, dzwoniec, czyż, krzyżodziób świerkowy, dziwonia, gil, grubodziób.

3 - Pola uprawne i łąki między Kurzelowem i Łachowską Piłą a Włoszczową

Obszar ten charakteryzuje się typowym rolniczym krajobrazem antropogenicznym. Charakterystyczną cechą oprócz pól uprawnych i łąk, są niewielkie, śródpolne enklawy leśne urozmaicające krajobraz oraz mały kompleks leśny na północ od Kurzelowa. Taka kompozycja biotopów powoduje, że dominują tutaj głównie gatunki charakterystyczne dla biotopów pól i łąk świeżych, z nielicznymi przedstawicielami drapieżnych. Na obszarze tym stwierdzono 55 gatunków co stanowi 44% gatunków ptaków obserwowanych na terenie całej gminy Włoszczowa:
bocian biały, jastrząb (gołębiarz), myszołów zwyczajny, kuropatwa, przepiórka, bażant, czajka, grzywacz, sierpówka, turkawka, kukułka, dzięcioł zielony, dzięcioł duży, dzięcioł średni, dzierlatka, lerka, skowronek, dymówka, oknówka, świergotek drzewny, świergotek łąkowy, pliszka żółta, pliszka siwa, strzyżyk, rudzik, kopciuszek, kos, kwiczoł, śpiewak, zaganiacz, piegża, ciemiówka, gajówka, kapturka, świstunka, pierwiosnek, piecuszek, muchołowka mała, sosnówka, modraszka, bogatka, kowalik, pełzacz odrodowy, sroka, kawka, gawron, wrona, szpak, wróbel, mazurek, zięba, szczygieł, makolągwa, trznadel, potrzeszcz.

4 - Miasto Włoszczowa z przyległymi kompleksami pól i lasów

W skład tego obszaru włączono typowy biotop miejski miasta Włoszczowy oraz przyległe do miasta pola uprawne i znajdujące się na północ i na wschód niewielkie fragmenty kompleksów leśnych. Na obszarze Włoszczowy oraz przyległych polach zespoły ptaków stanowią zgrupowania typowe dla terenów silnie zurbanizowanych. Małe kompleksy leśne tego obszaru stanowią natomiast enklawy dla bytowania wielu ciekawych gatunków typowych dla biotopów leśnych.
Zaobserwowano tu 59 gatunków, co stanowi 47,2% gatunków ptaków obserwowanych na terenie całej gminy Włoszczowa:
sęp płowy, pustułka, cietrzew, czajka, krwawodziób, kuliczek, gołąb skalny, grzywacz, sierpówka, turkawka, kukułka, płomykówka, jerzyk, dzięcioł zielony, dzięcioł średni, dzierlatka, lerka, dymówka, oknówka, świergotek drzewny, pliszka siwa, strzyżyk, rudzik, słowik szary, kopciuszek, pleszka, kos, kwiczoł, śpiewak, zaganiacz, piegża, cierniówka, gajówka, kapturka, świstunka, pierwiosnek, muchołówka szara, muchołówka mała, czubatka, sosnówka, modraszka, bogatka, pełzacz odrodowy, wilga, gąsiorek, sójka, sroka, kawka, gawron, wrona, szpak, wróbel, mazurek, zięba, dzwoniec, szczygieł, dziwonia, grubodziób, trznadel.

5 - Kompleksy pól i lasów zawarte między Łachowską Piłą, Włoszczową i Koniecznem

Obszar ten charakteryzuje się dużą mozaiką biotopów. Na obszarze tym znajduje się również niewielki kompleks stawów, które wzbogacają bytujące tutaj gatunki leśne i polne, o zespoły ptaków typowe dla środowisk wodnych Zaobserwowano tu 71 gatunków, co stanowi 56% gatunków ptaków obserwowanych na terenie całej gminy Włoszczowa. Tak duża różnorodność wynika z występowania na tym obszarze dużej mozaiki środowisk:
czapla siwa, perkoz dwuczuby, jastrząb (gołębiarz), kuropatwa, bażant, łyska, czajka, śmieszka, rybitwa zwyczajna, grzywacz, sierpówka, turkawka, kukułka, dzięcioł zielony, dzięcioł duży, dzięcioł średni, dzierlatka, lerka, skowronek, dymówka, oknówka, świergotek drzewny, pliszka żółta, pliszka siwa, strzyżyk, rudzik, słowik szary, kopciuszek, pleszka, kos, kwiczoł, śpiewak, paszkot, strumieniówka, trzcinniczek, trzciniak, zaganiacz, piegża, cierniówka, gajówka, kapturka, świstunka, pierwiosnek, piecuszek, mysikrólik, muchołówka szara, muchołówka mała, muchołówka żałobna, szarytka, czubatka, sosnówka, gawron, wrona, szpak, wróbel, mazurek, zięba, dzwoniec, szczygieł, dziwonia, grubodziób, trznadel.

6 - Kompleksy leśne i stawy hodowlane na południowy wschód od Włoszczowy

Obszar ten z dużych kompleksów leśnych, wśród których położone są dwa kompleksy stawów hodowlanych o dużej powierzchni. Taka kompozycja biotopów powoduje, że obok gatunków typowych dla środowisk leśnych na obszarze tym występują rzadkie gatunki wodne zasiedlające brzegi wspomnianych stawów. Na obszarze tym zaobserwowano tu 55 gatunków, co stanowi 44% gatunków ptaków obserwowanych na terenie całej gminy Włoszczowa:
perkozek, perkoz dwuczuby, perkoz rdzawoszyi, bąk, łabędź niemy, krakwa, krzyżówka, cyranka, głowienka, czernica, błotniak stawowy, błotniak zbożowy, wodnik, kokoszka wodna, łyska, sieweczka rzeczna, czajka, kuliczek, turkawka, kukułka, dzięcioł zielony, dzięcioł duży, dzięcioł średni, lerka, świergotek drzewny, strzyżyk, słowik szary, pleszka, kos, kwiczoł, śpiewak, zaganiacz, piegża, ciemiówka, gajówka, kapturka, świstunka, pierwiosnek, piecuszek, mysikrólik, muchołówka szara, muchołówka mała, sosnówka, modraszka, bogatka, kowalik, srokosz, sójka, szpak, zięba, dziwonia, gil, grubodziób, trznadel.

7 - Kompleksy pól i łąk wokół wsi Konieczno, Bebeino, Przygradów i Dąbie

Obszar ten stanowi typowy przykład krajobrazu rolniczego pozbawione całkowicie kompleksów leśnych. Fragmentaryczne enklawy leśne znajdują się jedynie w okolicy wsi Bebelno. Są jednak zbyt małe, by mogły stanowić ostoję dla większych zespołów ptaków związanych z biotopami leśnymi. Intensywna gospodarka rolna na tych terenach spowodowała, że stwierdzone tu ptaki są typowe dla biotopów o antropogenicznym pochodzeniu. Zaobserwowano tu 38 gatunków, co stanowi 30% gatunków ptaków obserwowanych na terenie całej gminy Włoszczowa:
bielik, kuropatwa, bażant, czajka, grzywacz, sierpówka, płomykówka, dzierlatka, skowronek, dymówka, oknówka, świergotek łąkowy, pliszka żółta, pliszka siwa, kos, kwiczoł, paszkot, trzcinniczek, piegża, ciemiówka, gajówka, piecuszek, muchołówka mała, bogatka, pełzacz odrodowy, srokosz, sroka, kawka, gawron, wrona, szpak, wróbel, mazurek, zięba, szczygieł, makolągwa, trznadel, potrzeszcz.

• Lasy

Lasy w Gminie Włoszczowa zajmują areał ponad 9,9 tys. ha, z czego na teren gminy przypada 8,9 tys. ha, a na teren miasta Włoszczowa blisko 1,0 tys. ha. Wskaźnik lesistości gminy wynosi 39% i jest znacznie wyższy od średniowojewodzkiego (28%).
W strukturze własnościowej lasów dominują zdecydowanie lasy państwowe (90% powierzchni leśnej gminy) zarządzane przez Nadleśnictwo Włoszczowa. Lasy właścicieli indywidualnych zajmują natomiast zaledwie 9,1% powierzchni leśnej. Pozostali właściciele, tj. wspólnoty leśne, Skarb Państwa, sektor spółdzielczy w rolnictwie, nie odgrywają większej roli w gospodarowaniu zasobami leśnymi.

Największe i obszarowo zwarte masywy lasów państwowych występują w zachodniej i południowej części gminy w kompleksach obrębu Włoszczowa: "Silpia", "Pękowiec" i w kompleksie "Głównym" oraz w północno-wschodniej części gminy w kompleksie "Nieznanowice". Z lasami obrębu Włoszczowa sąsiadują w tej części gminy nieco mniejsze kompleksy "Motyczno" i "Włoszczowa" należące do obrębu Oleszno obejmującego również teren gminy Krasocin.
Lasy nie stanowiące własności Skarbu Państwa skupiają się w mieście Włoszczowa, w rejonie Rząbca i Wymysłowa (północno-wschodnia część gminy) oraz w części centralnej, obejmującej obrzeża obrębu Włoszczowa oraz wsie: Kozubiec, Danków i Kurzelów. Lasy te występują przeważnie w małych i rozproszonych kompleksach, przy czym znaczna ich część przylega do lasów państwowych tworząc lokalne powiązania i korytarze leśne.

Z uwagi na fakt, że zdecydowana większość obszarów leśnych zalega na glebach słabych, a w ramach tych gleb w dużej części na gruntach okresowo lub trwale nadmiernie uwilgotnionych w strukturze siedliskowej przeważają mniej żyzne bory i bory mieszane z wysokim udziałem siedlisk wilgotnych, bagiennych i olesu zwykłego.

Dominującym gatunkiem jest sosna, która zajmuje ca 75% powierzchni. Pozostała powierzchnia przypada w kolejności na: brzozę, olszę, dąb, buk, jesion oraz świerk. Wiek drzewostanów jest bardzo zróżnicowany (od 10 do 140 lat), ale na przeważającej części występują lasy w II grupie wiekowej (40-80 lat). Duży udział w lasach wszystkich kategorii własności, a szczególnie w lasach prywatnych posiadają także drzewostany najmłodsze - do 40 lat.
Zwartość lasów waha się od 0,4 do 1,0 przy przewadze (w lasach państwowych) współczynników zwarcia 0,8 - 0,7. Charakterystyczną cechą obszarów leśnych gminy jest duża ilość niezalesionych gruntów podmokłych, stanowiących pastwiska śródleśne, bagna lub torfowiska, a także płazowizn i zrębów. Dużo jest także naturalnych i sztucznych cieków wodnych, tworzących połączony system melioracji leśnych.

Najcenniejszymi przyrodniczo siedliskami na terenie gminy są zaliczane do siedlisk żyznych: las mieszany świeży oraz las mieszany wilgotny. Siedliska te występują w większych masywach w centralnej części kompleksu "Pękowiec" i wzdłuż rzeki Zwleczy, w środkowej części kompleksu "Centralnego", a także w kompleksie "Nieznanowice", w sąsiedztwie siedziby Nadleśnictwa Włoszczowa.
Elementem charakterystycznym omawianych siedlisk jest drzewostan wielopiętrowy i wielogatunkowy z panującą sosną lub dębem, a w środowisku wilgotnym świerkiem lub modrzewiem. Charakterystyczne jest także rozwinięte silnie lub bardzo silnie, podszyt i runo. Średni wiek drzewostanów waha się od 65 do 91 lat Są to lasy o najwyższej wartości ekologicznej, odporne na zagrożenia antropogeniczne o zróżnicowanym (z uwagi na uwilgotnienie) bioklimacie średnio lub mało przydatne na cele turystyczno-rekreacyjne ze względu na rozwinięty podszyt i runo.

Drugą pod względem wartości przyrodniczej grupę siedlisk stanowią zaliczane do średniożyznych:
- bór mieszany świeży,
- bór mieszany wilgotny,
- bór mieszany bagienny,
- oles zwykły.

Siedliska te (za wyjątkiem olesu, który porasta podmokłe obrzeża cieków i zbiorników wodnych) skupiają się w południowych kompleksach leśnych, w których udział ich dochodzi do 50%. W skali gminy zajmują szacunkowo 28% powierzchni leśnej.
Cechą charakterystyczną większości omawianych siedlisk jest drzewostan dwupiętrowy z panującą sosną brzozą lub świerkiem oraz dębem, bukiem i jesionem.
W borze mieszanym bagiennym i olesie zwykłym, gatunkiem panującym jest natomiast olsza. Podszyt i runo jest zróżnicowane. Od dość dobrze rozwiniętego w norze mieszanym świeżym (zwłaszcza w prześwitach) po silnie rozwinięte w borze mieszanym wilgotnym i charakterystyczne - kępowe w borze mieszanym bagiennym i olesie zwykłym.

Wszystkie charakteryzują się wysoką odpornością na antropopresję, posiadają natomiast zróżnicowany bioklimat (najkorzystniejszy w borze miesznaym świeżym). Cechują się także zróżnicowaną przydatnością turystyczno-rekreacyjną (od bardzo dużej w borze mieszanym świeżym i średniej w borze mieszanym wilgotnym po nieprzydatne - borze mieszanym bagiennym i olesie zwykłym).

Największy udział w strukturze siedliskowej lasów gm. Włoszczowa posiadają ubogie siedliska: boru świeżego, boru wilgotnego oraz boru bagiennego. Zajmują one łącznie około 64% powierzchni leśnej i decydują o wartości przyrodniczej zasobów leśnych gminy.
Główną pozycję w omawianej grupie siedlisk zajmuje bór świeży, występujący na glebach bielicowych, wytworzonych z piasków gliniastych przy niezbyt wysokim poziomie wód gruntowych. Gatunkiem panującym jest sosna z domieszką brzozy i dębu o zróżnicowanych klasach wieku. Podszycie jest dosyć ubogie (głównie jałowiec i jarzębina, a na zrębach i polanach: maliny i jeżyny). Runo dość gęste, przeważają borówki, mchy, paprocie oraz różne rośliny zielne. Siedlisko charakteryzuje się korzystnym bioklimatem i średnią odpornością na antropopresję.

W obniżeniach terenu i dolinach bezodpływowych siedlisku boru świeżego towarzyszy bór wilgotny posiadający silniej rozwinięty podszyt i runo oraz mniej korzystny bioklimat. Bór bagienny występuje natomiast w obniżeniach terenu o bardzo wysokim poziomie wody gruntowej (równym często linii gruntu) i na obrzeżach bagien, na słabych i silnie zakwaszonych glebach organicznych. Drzewostan o małym zwarciu, występujący kępami składa się ze słabo rozwiniętej sosny, brzozy, a niekiedy olszy i osiki. Podszyt ubogi zaś runo stanowi obfita warstwa mchów i charakterystycznych krzewinek. Walory ekologiczne i ochronne pozwalają zaliczyć go do grupy siedlisk najcenniejszych.
Najsłabszym pod względem żyzności siedliskiem jest bór suchy koncentrujący się w rejonie Kurzelowa i Motyczna. Rośnie na głębokich piaskach luźnych przy bardzo niskim poziomie wody gruntowej. Dominuje sosna często skarłowaciała z domieszką słabo rozwijającej się brzozy. Podszycie rzadkie ogranicza się (poza porostami drzew) do jałowca. W runie występują mchy, wrzosy i borówki. Siedlisko to charakteryzuje się korzystnym bioklimatem, małą odpornością na antropopresję oraz podatnością na odsłonięcia podłoża i zagrożenia erozyjne. Spełnia zatem ważną funkcję glebochronną. W strukturze siedliskowej lasów zajmuje około 4,5%.